Sumpa sang manggad kag katahum

Hinulugan, Tabun-acan, Pilar, Capiz.Salamat sa picture Ralph Ronald C. Rivera

Hinulugan, Tabun-acan, Pilar, Capiz.
Salamat sa picture Ralph Ronald C. Rivera

May mga tawo nga nagpakilala–
kag madamo pa ang maabot
Kag magpakilala–nga ang balatyagon
Kag panghunahuna kaangay sang busay
Nga wala nagauntat sa pag-ibwal
Sa paghigugma sa imo.

Apang, ano ang matuod, hinigugma ko?

Ang matuod, ikaw ang busay nga ginataklad
Sa kabukiran agudto makapaligo
Kag makapalitrato
Sa imo manggad kag katahum.

Pagkatapos sang tatlo, anum, ukon siyam
ka oras, bayaan ka nila kag ang ila
mga basura.

Kag kami, imo man mga anak,
ang nabilin kag nagapabilin nga nagasakit
ang buot sa pagpasipala.

Apang ngaa–
ngaa, hinigugma,
nga nagapinaukoy ka lang?

Ngaa nga sa ila pagpinaligo
kag pagpasasa sa imo manggad
wala sila ginlumsan?

Ukon, ginpasaruso sa mga ido buang
nga nagapanago sa imo kagulangan;

Ginpakagat sa imo mga man-og kag mga halo,
ginpalumpatan sa mga tiki kag tuko;

ginpadagit sa mga kabog kag kuyakyaknit
agudto indi na sila magbalalik?

Indi na sila pagpabalika,
malooy ka.

Indi na sila pagpabalika.

Sila nga nag-angkon sa imo
kaangay sa pag-angkon
Sa isa ka ulipon.

Sindaa sila:

pasakita ang ila tiyan,
patalanga sa imo dalan,
kag dal-a sa bangin
agudto hinali malagbong–
hinali malagbong–
kag indi na makabalik.

Kag kami,
kami nga ari nagapuyo
sa imo palibot,
kami nga indi makasarang
magmitlang sang amon luyag ituad,
kami nga sa kalinong sang panghunahuna
kag tagiposoon nagapanumpa
nga ihatag ang kabuhi sa imo,
Indi kami pagpabay-i.

Indi kami pagpabay-i.

Hinigugma–Pilar

IMG_20121222_105825

Pilar Medicare Community Hospital, ginasakop sang mga anay, balagon, kag mga hilamon.

Sa Pilar, Capiz, duha ang nagapadalagan sa pagkamayor para sa Mayo 13, 2013 nga eleksyon. Kag duha sila, pareho sang apelyedo. Ang isa, ang mayor na anay, si Ike Patricio. Kag ang ikaduha, ang ginkilala sang 2007 nga Outstanding RTC Judge sang Pilipinas, kag  subong retired na, si Roger Patricio.

Nakilala ko si Ike sang mas madalum sini lang nga bakasyon, sang ginbisita ko ang iya running mate sa pagka-vice mayor agudto mangumusta. Siling niya, akig gid si Ike sa akon bangud sa mga ginpangsulat ko anay batok kay Mar Roxas (links to article 1, article 2, article 3) nga kaalyado ni Ike. Wala gid ako naluyag kay Mar Roxas bilang presidente bangud, sa akon panghunahuna, wala sia may nahimo sa akon banwa nga sakop sang siyudad nga ginapangalan sa apelyedo sang iya pamilya, ang Roxas City. Ugaling, wala ko man ginsara ang akon tagipusoon kag panghunahuna. Siling ko, maghimo anay sia sang mga bagay sa amon banwa kag bilog nga probinsiya agudto ang bug-os nga Capiz, mabulig kampanya para sa iya.

Sang akon nabatian ang ginsiling sang iya vice mayor, dayon ako nagsabat nga mas maayo pa, ischedule niya ako para makipag-istorya kay Ike. Luyag ko maklarohan niya ang akon punto. Kag isa pa, akon napanumdum, tion naman nga mahibal-an ko halin mismo sa iya kon ano na ang nagkalatabo sa Pilar halin sang iya pagkamayor sang siyam ka tuig, kag pagkatapos sia buslan sang iya asawa sang siyam pa gid ka tuig. Wala gid ako nagsulat sang malain kay Ike. Ang mga negatibo ko nga ginsulat, indi nahanungod sa iya, kundi sa iya kaalyado nga si Mar Roxas. Huo, ginaako ko. May pasaring sa akon banwa, pero asta lang sa pasaring. Kag wala na.

Masunod nga adlaw, amo ini ang sabat ni Ike paagi sa iya vice mayor: kahuloya nga ang nagaatake kay Mar tagadidto pa sa Pilar. Nahibal-an ko nga ang iya pagkamayor, kabalaslan niya kay Mar. Gani, kon gusto ko gid makipag-istorya kay Ike, panason ko danay ang tanan ko nga ginsulat parti kay Mar.

Ang amon community hospital nga nakabulig sang madamo nga masakiton nga tawo, kaupod na ako.

Ang amon community hospital nga nakabulig sang madamo nga masakiton nga tawo, kaupod na ako.

Wala ako nakahibalo kon ano ang akon reaksyon sang nabatian ko ang mensahe halin kay Ike. Amo ini ang tawo nga nagdumala sang siyam ka tuig sa banwa sang Pilar, sakop sang isa ka pungsod nga may demokrasya nga pagginobyerno–pagginobyerno nga nagakilala sang duna nga kahilwayan sang tawo: Kahilwayan maghambal sang imo luyag ihambal, ukon maghipus kon indi mo luyag maghambal; kahilwayan magsimba sa imo Diyos, kag indi magsimba kon wala ka nagapati sa Diyos; kahilwayan sa buut, kag kahilwayan sa kahadluk…(RFK).

Ang pagmando niya sa akon nga panason ang tanan ko nga ginhambal batok sa iya kaalyado, bilang kondisyon sang iya pakipag-istorya sa akon, nagapakita sang iya pagka-ignorante sa prinsipyo nga naghatag sa iya kahigayonan nga magsaka halin sa indi kilala asta sa pinakamataas kag pinakabantug nga posisyon sang isa ka pinakamatahum nga banwa sang Pilipinas, ang Pilar.

Si Roger Patricio naman, akon anay maestro sa Remedial Law Review sa University of Iloilo College of Law sang mga tuig 2005 ukon 2006. Ang dignidad kag otoridad nagasunod sa iya kaangay sang landong, maskin daw wala niya ini matalupangdan. Bangud sini, nagasulod pa lang gani sia sa sulod buluthoan, nagahipos na kami tanan, nagahanda nga magpamati sa iya. Indi ako kahibalo kon paano pa sia ipakilala; apang hinali, husto na silingon nga madamo sa mga classmates ko, upod na ako, ang dako gid ang pagpasalamat nga si Roger ang amon nangin maestro sa isa sa pinakamabudlay nga subject sang Law. Ang iya kaalam wala na nagahalin sa mga libro lang, kundi nagahalin man sa iya malawig kag lunsay nga karera bilang abogado kag huwes. Amo gani nga ang mga maiwat nga konsepto, masarangan niya pahaposon kag iya mapaintyendi sa amon sa pinakasimple nga tinaga. Gani, indi makatilingala nga ginhatagan sia sang responsibilidad luwas pa sang responsibilidad bilang isa ka ordinaryo nga huwes: Executive Judge sang RTC, Iloilo halin sang 2007-2008. Kag ang pagpadungog nga nagapakilala pa gid sang iya pagkatawo: Outstanding RTC Judge of the Philippines sang 1997.

Tuman gid ang akon kalipay sang nahibal-an ko nga si Roger ang mapadalagan nga mayor sang akon banwa. Indi masaysay ang kalipay sa pagsaksi sang indi

Ang "barko" sa atubang sang hospital. Salakyan sang mga masakiton padulong sa maayong lawas.

Ang “barko” sa atubang sang hospital. Salakyan sang mga masakiton padulong sa maayong lawas.

lang isa ka talahaon nga tawo, kundi tawo nga akon mismo ginatangla kag ginatahod, nga ginapakita, indi lang sa tinaga kundi, sa buhat ang paghigugma sa banwa nga akon man ginahigugma. Mahimo na sia kontani magkabuhi sang matawhay kag malinong sa iya retirement benefits, ukon magpractice na lang sa pagkaabogado; apang, iya ginpili nga itaya ang iya ngalan kag, mahimo, gamay nga manggad nga natipon sa pagserbisyo sa pungsod bilang isa ka huwes, kontra sa isa ka tawo, nga kon sa mga kahoy pa, nagkapanggamot na sa politika. Kon indi ini paghigugma sa banwa, indi ko kabalo kon ano pa. Gani puno ako sang paglaum.

Masyado na gid ang Pilar ka ulihi. Sa sulod sang 18 ka tuig nga pagdumala ni Ike kag sang iya asawa, asta lang gid 4th class halin sa 5th class municipality ang amon naabtan sa rangko sang mga kabanwahanan;* nagbilin sa amon sang dagat nga puno sang mga illegal fishers, merkado nga gamay kag masuok, banwa nga wala plaza, opisina sang gobyerno nga basta kon diin lang maipatindog—wala kaplano-plano. Uso na ang smart phones apang wala gani kami makatilaw sang landline sa Pilar; uso na ang smart tv nga ang ginahalinan sang mga palagwaon broadband internet, apang wala gani kami makatilaw sang analogue cable TV; ini indi tungod wala sang kompanya ukon negosyante nga luyag mag-invest sa amon banwa, kundi, nagapalayo ang mga investors bangud wala pa gani makaumpisa, ginakilkilan na; ang amon mga gasulinahan tiyange, kag ang ila ginabaligya nga gasolina nakasulod sa botilya sang Coca-cola; kon maligo ka sa matahum nga busay sa Tabun-akan ukon Yating, kinahanglan mo pa magpa-Lutod-lutod, ang masuonod nga banwa, bangud wala pa sang matarong nga alagyan halin sa Pilar, halin kon sa diin ginapatihan nga tunga lang sang oras byahion ang Tabun-acan kag Yating kay sa Lutod-lutod.

Kag ano ang natabo sa ginasiling nga isa sa pinakamalaba nga shoreline sang Capiz nga masami ginapaligoan sang mga naghalin sa iban pa nga banwa?

Wala kita ang amon banwa bangud ang mga taga-Tiko kag taga-Dulangan kag ang mga nagapuyo sa mga kabukiran didto nayon, imbis sa Pilar, sa Lutod-lutod—ang mga taga-San Esteban asta sa Casanayan, imbis sa Pilar, sa Balasan nagapanindahan ukon nagabaligya sang ila mga produkto. Ngaa? Luwas sa masuok ang amon merkado, makatilingala.

Ang amon community hospital nga nakabulig sang madamo nga masakiton nga tawo, kaupod na ako, ginpabay-an nga sakupon sang mga anay, balagon, kag mga hilamon.

Alas otso pa lang sang gab-i, halos wala na may nagalakat sa dalanon sang amon banwa; kag ang akon iloy kag mga utod indi mapahamtang kon ato ako didto sa Pilar bangud kilala nga madumot si Ike. Pila na ka tawo ang nagsiling sa ila nga maghalong ako kon ato ako sa Pilar? Ginapamatay ang mga tawo didto. May ihibalo ang mga police kon sin-o ang nagapangtumba, apang wala sang may matistigo tungod sa kahadlok.

Ini tanan nahibaloan ko nga malayo pa ako sa akon pinalangga nga banwa. Ano pa gid ayhan ang masiling sang mga tawo nga padayon nagapuyo sa Pilar kag may mata kag dulunggan nga bukas?

Kon indi man matuod ining tanan ko nga ginhambal, indi ako mabasol ni Ike bangud sia, indi ako, ang indi luyag makipag-estorya. Kontani nasugid ko ini tanan sa iya kag nasabat kag napaathag niya sa akon kon ano ang insakto. Apang, ginpili niya nga padag-on ang feudal nga pagbinatasan sa diin ginasikway ang maghambal sang mga bagay nga indi suno sa iya naluyagan.

Ang matuod, sang nabatian ko ang iya kondisyon, nawad-an ako sang gana makipag-estorya sa iya. Ngaa abi makipag-estorya ka sa isa ka-ignorante nga tawo? Siling ko sa Facebook page sang 23 Disyembre 2012:

How do you maintain grace and composure in the midst of gross ignorance to the very principle that put the ignorant in his place; and, in the midst of harrowing news about corruption and abuse of power, how do you become an instrument of peace and unity worthy of the title “son of God”?

Luyag ko panumdumon nga ang pagpadalagan ni Ike nagahalin sa himpit nga buut kag handum nga paumwaron ang akon isigkatawo; apang, tungod sa mga nasaysay ko na, maiwat ini tunlon. Luyag ko ipahibalo mismo kay Ike nga wala ako nagakadulaan sang paglaum. Samtang nagaginhawa kita, may paglaum. Mahimo sia magtoon nga magadulot sang pagbag-o sang iya panghunahuna kag balatyagon indi lang sa mga kaangay sa akon, kundi pati na sa iya mga ginasakop. May internet sia, makalantaw sang mga speeches sang mga talahaon nga tawo sa bilog nga kalibutan. Nagaanaw ang speeches ni Barack Obama, nagabaha ang speeches ni Martin Luther King, Jr, kag naga-ulan ang kay Robert kag John F. Kennedy. Sa ila, mahimo niya mahibal-an ang buot silingon sang demokrasya kag paghigugma sa tagsa ka tawo.

Roger B. Patricio. Mahimo na sia kontani magkabuhi sang matawhay kag malinong sa iya retirement benefits, ukon magpractice na lang sa pagkaabogado, apang sa tuman nga paghigugma sa banwa, iya ginpili nga itaya ang iya ngalan kag, mahimo, manggad nga natipon sa pagserbisyo sa pungsod bilang isa ka huwes, kontra sa isa ka tawo, nga kon sa mga kahoy pa, nagkapanggamot na sa politika

Sa likod-kilid ko, kalendaryo ni Roger B. Patricio. Mahimo na sia kontani magkabuhi sang matawhay kag malinong sa iya retirement benefits, ukon magpractice na lang sa pagkaabogado, apang iya ginpili nga itaya ang iya ngalan kag, mahimo, gamay nga manggad nga natipon sa pagserbisyo sa pungsod bilang isa ka huwes, kontra sa isa ka tawo, nga kon sa mga kahoy pa, nagkapanggamot na sa politika

Apang, sa subong, indi makahulat ang akon banwa. Indi mahimo isalig ang iya buwas-damlag sa kaangay ni Ike nga wala pa sang husto nga pag-intyende sang proseso kag sistema nga iya ginasudlan. Kon ako ang iya konsensiya, hutikan ko sia nga magpahuway anay sa politika kag magtuon; imbes, ihatag ang pagpadalagan sang banwa sa mga tawo nga may nagakaangay nga kaalam kag pag-intyende.

Ang masakit, standard bearer si Ike sang Liberal Party sa Pilar, ang party ni Presidente Pnoy, isa sa pinakapopular kag ginahigugma nga presidente sang pumuluyo bangud sa iya paglimpyo sang mga kurakot sa gobyerno.

Apang, ang pagbag-o yara gihapon sa akon mga kasimanwa. Luyag bala nila magpadayon ang pagdumala sang isa ka tawo nga, at its most basic, wala gani makaintyendi, ukon hambalon na lang naton, wala makahibalo sang deretso sang iya isig ka tawo? Sila—kami ang makasabat. Sa Mayo 13 subong nga tuig 2013.

That’s why we do this. That’s what politics can be. That’s why elections matter. It’s not small, it’s big.–Barack Obama, 2012 Victory Address.

*sa iya comment nga may petsa Pebrero 8, 2009, 7:30pm, sa una ko nga ginsulat kontra kay Mar sang 2009, ginpabogal ni Ike nga halin sa 5th class, 3rd class municipality na ang Pilar sa idalum sang administration sang iya asawa.

2012 in review

Thank you, WordPress.com, for preparing my 2012 annual report for this blog.

Here’s an excerpt:

4,329 films were submitted to the 2012 Cannes Film Festival. This blog had 44,000 views in 2012. If each view were a film, this blog would power 10 Film Festivals

Click here to see the complete report.

I Shall Return

Tanawin mula sa eroplano

Madilim na nang lumapag sa Daniel Z. Romualdez, Tacloban, airport ang eroplanong sinakyan ko. Sinundo ako ng kaibigan, dumaan sa madidilim at masisikip na kalsada ng airport at Tacloban City, at dumiretso sa kanilang bahay malapit sa palengke. Noong isang araw pa niya ako inireserve ng kuwarto sa Go Hotels, na pinagtakhan ko. Classmate ko kasi si Atty. Erwin Pedrosa sa University of Iloilo College of Law, kung saan kami nagkakilala. Habang kami ay nag-aaral, nagtatrabaho siya sa Rex Bookstore (bago dito, namasukan siya bilang school boy sa mga madre sa St. Mary’s Academy sa Roxas City, kung saan doon siya pinag-aral ng kolehiyo). Palagi ko siyang pinupuntahan sa Rex sa may Central Philippine University at masayang magkasama kaming kumakain ng tanghalian sa likod ng kanilang building, kasama ang mga driver at iba pang alalay. Kaya, alam niya na cowboy ako. Wala daw lugar sa bahay nila, na di naman totoo, kasi malapad ang sala. Ayaw nga niya akong pakainin ng eskabetseng isda na pinaluto ni

Go Hotels Tacloban Entrance

Nanette para sa akin. Mas gusto daw niya ang bulalo at bangus sisig na luto ng classmate niya noong elementary, at ngayon ay chief cook na ng isang resto. At doon nga kami pumunta. Ang punto niya, abogado na kami. Kaya bawal na akong matulog sa sahig, na hindi ko maintindihan kung bakit. Kaya lang, mahal ko si Erwin at, oo nga, di na bagay sa abogado’ng namimilit. Nakakahiya sa host.

Ninong JP at Jaja

Nakakamangha si Maria Natandra, aka Jaja, para sa tatlong buwang gulang nasanggol. Binitbit siya ng Tatay at pinaharap sa akin. Kumusta, bati ko. At tinitigan ako ng bata sabay tango ng tatlong beses na di umaalis ang tingin sa akin. Mukhang matalino nga daw ang anak niya, mukhang mas advanced kaysa age niya, sabi ng Tatay. Paglabas daw niya sa sinapupunan ni Nanette, inilagay agad siya sa dibdib ng Nanay at bigla daw dumilat at tumingin-tingint sa paligid.

First time kong tumira sa Go Hotels. Ang siste, parang Cebu Pacific din. The earlier you book, the cheaper the room. Noong nakalipas na buwan ko lang kasi nalaman na may anak na si panero at bibinyagan. kaya inabot din

Emmanuela Isabel L. Pedrosa, 4 years old na pamangkin ni Erwin.

ng mahigit dalawang libo ang dalawang gabi ko. Ang entrance ng hotel ay parang delivery bay ng mga van sa mall. Ang pagkakaiba lang, naka-tiles, may counter sa gilid at may elevator sa dulo, at may roong hagdan sa likod ng elevator. Sa harap ng counter (di makikita sa litrato) ay dalawang stalls ng pagkain. Di namin naisip na 2nd floor lang pala ang room 226, kaya sumakay kami sa elevator. Paano, ang control buttons ay di buttons kundi glass panel na may numero o sign na may sensor. Kailangan pa naming tawagin ang front desk officer para kami makaandar.

Mas malawak na hallway

Apat na hanay ang mga kuwarto na hinati ng dalawang corridor. Malawak ang espasyo ng hallway. Sa gilid sa may bandang gitna ang hagdan at sa magkabilang dulo, may mga halaman na naka-island; at sa taas ng halaman ay may parang kisame na may ilaw. Sa bandang baba ng kisame ay nakapalibot ang mga bintanang kristal na nilulusotan ng sinag ng araw. May maliliit na mesa at upuan sa labas ng aking kuwarto. Hinanap ko ang canteen. Wala akong nakita.

Ang aking kuwarto

Maliit ang aking kuwarto. May dalawang kama, at sa bawat isa kasya ang dalawang taong may katawang kasing laki ko. May parehong nakatayong salamin sa uluhan ng bawat kama, at may isa pang ganoon din sa likod ng pintuan. May dalawang ilaw na nakatutok sa daanan, may roong smoke detector sa gitna, tahimik na Samsung smart inverter na aircon unit sa pader, sa kabila ng banyo, kasing-taas ng kisame. May flat screen tv na nakasabit sa pader sa harap ng dalawang kama. May isang reading lamp sa may uluhan na nakapatong sa mesa na naghihiwalay sa dalawang kama. Malinis ang banyo, may roong sabon at shampoo pero walang toothpaste o toothbrush. Nakita ko sa front desk na may benebenta sila. May hot and cold water. Dalawang tuwalya.

Ang lababo

Tahimik at komportable kaya lumipas na sana ang gabi na parang nasa bahay lang ako. Ang problema, ang malaking problema…internet connection! Nagbibigay nga ang Go Hotel ng free internet, through wifi, ang hirap naman kumonect. At kung makapagconnect

Ang shower

ka naman, sooooobrang bagal. Dahil ba free? Mabuti pang matulog ka nalang. Ayusin ninyo naman, Mr Lance. Walang excuse diyan. Nasa labas ng kuwarto ko, sa may kisame ng hallway, ang wifi modem.

Kinaumagahan, naghanap ako ng magpaplantsa ng nagusot kong polo. May roong laundry shop sa kabilang hallway apang 9 pa nagbubukas. 10 ang binyag. Nalaman kong may roong plantsa for rent ang Go Hotels. Tanong ko, paano kung di ako marunong magplantsa? Dagdag ko pa, wala ba kayong extra service kung saan kayo na ang magpaplantsa? Wala daw talaga at natawa na lang ang front desk officer sa akin.

Kung ikokompara sa Iloilo City, tahimik nang di hamak ang Tacloban. Katamtaman lang ang mga sasakyan sa daan at may pagkadalisay pa ang simoy ng hangin. Marami pang kabahayan at bakanteng lupa sa paligid, kahit sa paligid ng Robinson’s mall na pader lang ang pagitan sa hotel. Malayo din kung ihahambing sa Roxas City na congested nang masyado ang business center at ang gugulo at ang iingay ng mga tricycle.

Ang mga Pedrosas: mga pamangkin ni Erwin na sina Frances Marhie L. Pedrosa, Ralph Joseph L. Pedrosa; at ang talented na pinsan sa pinakalikod: Lino B. Pedrosa.

Dahil walang laundry shop sa paligid, at walang magpaplantsa ng damit ko, napilitan akong magrenta ng plantsa. Naalala ko tuloy ang aking nanay Toto, ang babaeng, sa simula, tagalaba at tagaplantsa lang namin sa Pilar, Capiz. Ang babaeng napakabilis ngunit napakalinis maglaba at mamalantsa. Malupit daw ng nanay niya, na nagturo sa kaniya nang pamamalantsa. Tinitingnang maigi ang mga damit sa sampayan at kapag may kaunting dumi, sinususian siya sa hita at sinasabunutan pa, saka pinababalik sa ilog kung saan sila pinaglalaba. So much about child abuse. Anyway, kinalaunan, dahil mapagkatiwalaan at maaasahan si nanay Toto, siya na rin ang nagsilbing nanay at tatay namin nang ang Nanay ay naroon sa ospital sa Iloilo at nagbabantay kay Tatay na may kanser sa buto.

Ang totoo, marunong naman akong magtrabaho. Mamalantsa? Laba? Sisiw lang sila. Kaya lang, siyempre, di na nasanay dahil sa mga nanay Toto.

Parish Cathecist Coordinator, Ms Susan Argo

Bumaba na ako nang handa na at paglabas ko ng entrance ng hotel, kinausap ang mamang nakauniporme ng driver ng taxi na nakatayo sa may gilid. Tinawag niya ang kasama dahil mayroon siyang hinihintay. Napakamahal pala ng taxi sa Tacloban! Sinisingil ako ng 200 sa distansiyang 8 lang ang bayad sa jeep. “Wala kasi, sir, pasahero.” “E, mas lalo kayong mawawalan ng pasahero sa

Palo Metropolitan Cathedral

paniningil ninyo,” sagot ko naman, matter of factly. Kesyo wala raw pasahero pagbalik. Sa isip ko, kasalanan ko ba? Ang suplado ko pero sinarili ko lang ang opinyon. Sige, sabi

Ang kasaysayan ng Cathedral

ko. Mag-jeep na lang ako, sabay talikod. Maya-maya, habang naglalakad ako, may narinig akong humarurot na sasakyan. Nagulat ako kaya napalingon. Ang taxi palang nag-alok sa akin ng sakay sa halagang 200. Babanggain ba niya ako? O kathang isip ko lang. Napatalon tuloy ako sa gilid…at nag-jeep na nga.

Si Jaja binibinyagan ni Father

Ang nag-conduct ng seminar para sa mga ninong at ginikanan ng bibinyagan, Waray-waray ang gamit na salita. At ito ang mga salitang natutuhan ko sa pakikinig sa Parish Cathecist Coordinator, na si Ms Susan Argo, sa seminar:

It = ang

Ha = sa

An = at

Pakiana = tanong

Mga ninong: Prosec Mel Ryan Caballes, Atty. Pedrosa, ako, Atty. Reynold Arpon, Prosec Elpidio Quijada, Atty. Misael Bidon, Hilarion Raagas

Pareho ang ibig sabihin ng salitang “mga”. Magkaiba lang ang pagbigkas. Sa Tacloban, ang “mga” ay may impit.

Hal. It mga opisina ay nakapalibot ha malaking simbahan. May pakiana?

At ito naman ang salitang natutuhan ko kay Father:

Sayop = mali

Ang dome ng Cathedral

Hal. Huwag ninyong gawin ang sayop.

Nagmistulang reunion ng mga abogado ang binyag ni Jaja sa Palo Metropolitan Cathedral. Dahil sa Public Attorney’s Office nagtatrabaho si Atty. Pedrosa, karamihan sa amin na mga ninong ni Jaja ay abogado; at puwera sa akin, lahat sila ay nagtatrabaho sa gobyerno either as PAO lawyer or Public Prosecutor. Ang sabi ni Erwin sa kanila, “Kaunting tulak pa at papasok na rin ito sa PAO. Ang prinsipyo nito ay pang-PAO.” Ang tinutukoy ni pañero Erwin ay ang aking tahasang pagtanggi at di pagtanggap sa madalas maririnig sa mga sanay nang abogado na nagsasabing ang practice ngayon sa Pilipinas ay pera-pera na lang. Perahan ang kliyente o kaya’y perahin ang desisyon ng korte.

Para sa mga bata

Siyempre, hindi nawawala ang kantahan sa mga okasyong tulad ng binyag. At hindi rin maaaring di ka makakita ng talent. Biglang may kumanta na babae. Napatigil ang lahat. Pagkatapos, nagtawanan sa mangha. Lalaking-lalaki ang kumakanta. Boses babae. Si Lino pala. Waiter ng caterer na nirequest pa mismo ni Nanette. Ang pagkanta pala ni Lino ay kasama sa trabaho.

Erwin, Jaja, at Nenette.

Pagkatapos ng kantahan at kainan, binisita ko ang pride ng Tacloban, ang makatang si Merlie Alunan. Hay…the ever beautiful Ma’am Merlie. Salamat kay ginbaton mo ako gihapon sa imo balay kag salamat sa paghatag sang imo oras sa akon. May laging sinasabi ang makata sa English at kritikong si Gemino Abad: a nation is as strong as its memory. Ang memory ng isang lugar, tulad ng Tacloban, at ng bansa, tulad ng Pilipinas, ay tumitingkad sa mga sinulat at sinusulat nina Merlie Alunan at Jimmy Abad.

Una akong pumunta ng Tacloban noong ikinasal sina Erwin at Nanette, tatlong taon na ang nakararaan. Isang gabi noon, ang gabi bago ako umalis, doon ako sa bahay niya natulog. At di ko kasama si Rebecca, ang kapwa niya makata at matalik din na kaibigan at dahilan kung bakit ako napalapit sa mga taong katulad ni Ma’am Merlie.

Ang bukangliwayway mula sa itaas.

Ngayon ang aking ikalawang pagkakataong makabalik. At hindi ko pa rin kasama si Rebecca.

Dumating ako sa Tacloban nang nakalubog na ang araw, at umalis habang pasikat pa lang ito. Parang ang pagdating ng unang anak ng matalik kong kaibigan sa panahong halos sumadsad na sa pusod ng dagat ang pag-asang magkakaanak pa sila.

Magbibirthday pa si Maria Natandra sa August 20. I shall return.

Isa Lang Ang Ngalan

Ginlubad sa Filipino. Pahina 17-18 sang libro, “Isa lang ang pangalan” ni Rebecca T. Anonuevo. 2012, UST Publishing House. Mabakal sa National Bookstore.

Sa kada paghugas ko sang pinggan, liwat-liwat,
daw wala katapusan, pagsilhig sang mga mumho
kag pagtrapo sang salog kag la mesa, pabalik-balik,
para kuhaon ang langsa kag alwak sa mga ibabaw;
pagpanumdum gulpi sang iluto sa masunod
samtang bag-o lang natapos magkaon; dugay-dugay
pagpanit sang patatas ukon pagla-ga sang karne;
pagpamatyag sa mga kanto kag kilid–
pisik sang mantika sa dingding kag kalan,
panong sang subay nga nagapakadto-pakari halin sa kon diin,
may litik nga baso o napingas nga bibig sang tasa;
sa kada paghimas ko sa hining sang almires
halin Romblon, pagpangita sang nadula nga abrelata,
pag-isip kung husto ang kutsara sa tinidor,
nagakadumduman ko nga may pagpangamuyo kag dugang nga pagkatingala
ang iya mga kamot, wala kakapoy nga nagtuga
sang kada adlaw kag gab-i sa iya bahandion nga pulungkuan,
wala nagsukot sang ulo luas sa bawang,
wala nagluha sa aligutgot kundi bangud sa sibuyas, o hinali,
nagpatna nga magpug-ok, supton sila, kaangay sang sardinas,
wala nag-isip luas sa tasa sang tubig para sa tinig-ang.
Wala ko gid nabayaran, indi ko masarangan bayaran,
kag subong indi matupongan ang bug-os niya nga paghalad.
Ngaa asta sa pinakaulihi, wala gid sia nakaantos,
ginhakos ako sang hugot sang iya mga tul-an,
wala ginbatyag ang nagapanalupsop nga sakit, naghutik-hutik
sang palakton nga daw nagabalik sa pagkalapsag
kag taguangkan, wala katapusan, ay, wala katapusan.
Kada tion nagabisita ang iya paghigugma
kaangay sang tambak sa lababo nga mga pinggan.

Isa Lang Ang Pangalan

Sa tuwing naghuhugas ako ng pinggan, paulit-ulit,
tila walang katapusan, nagwawalis ng mga mumo
at nagpupunas ng sahig at hapag, pabalik-balik,
para tanggalin ang lansa at ligwak sa mga ibabaw;
nagkukuro dagli ng iluluto sa susunod
gayong katatapos lang kumain; maya-maya’y
nagbabalat ng patatas o naglalaga ng karne;
nagmamatyag sa mga sulok-sulok at singit–
tilamsik ng mantika sa dingding at kalan,
pulutong ng langgam na paroo’t parito mula kung saan,
may lamat na baso o natapyas ng bibig ng puswelo;
sa tuwing sinasalat ko ang kinis ng almires
mula Romblon, hinahanap ang nawawalang abrelata,
binibilang kung sapat at kutsara sa tinidor,
naaalala ko nang may panalangin at lalong pagkamangha
ang kaniyang mga kamay, walang pagod na lumikha
ng bawat araw at gabi sa kaniyang mutyang luklukan,
di sumingil ng ulo maliban sa bawang,
di lumuha ng hinagpis kundi dahil sa sibuyas, o marahil,
nagpasyang maglihim, imbakin iyon, tulad ng sardinas,
di nagkuwenta liban sa tasa ng tubig para sa sinaing.
Di ko nabayaran kailanman, di kayang mabayaran,
at ngayo’y di matapatan ang ganap niyang pag-aalay.
Ano’t sa kahuli-huliha’y di pa rin siya nakatiis,
niyakap akong mahigpit ng kaniyang mga buto,
di ininda ang nanunuot na sakit, bumulong-bulong
ng palaisipang tila bumabalik sa musmos
at sinapupunan, walang hanggan, ay, walang hanggan.
Bawat saglit dumadalaw ang kaniyang pag-ibig
tulad ng tambak sa lababong mga pinggan.

Love songs for both man and God

About three weeks ago, I attended a service of Victory Church in Virra Mall in Green Hills, San Juan City. My friends and I formed a company, Kaizen Events Specialist, Inc. that caters to the people’s need for self improvement by organizing events for the purpose. We were scheduled to hear our speaker, Chinkee Tan, to talk about success. We arrived early however so that we did not only hear Chinkee Tan deliver his speech, we were also able to listen to the testimony of one of the members of the church in the person of Acel Bisa-Van Ommen, former vocalist of Moonstar 88, one of the bands that catapulted Original Filipino Music to its heights.

Acel talked about how shy she was before she became a star, such that becoming the vocalist of one of the most famous bands in the Philippines could only be described as a rapture.  In one of the gigs with her band in front of a full packed venue, however, she heard a voice asking her, “will you leave all these for me?”. She tried to ignore that voice but it kept on coming back. Since then, she lost the joy and excitement of performing in public with her band. Eventually, she resigned, got married, had a family. At present, she finds fulfillment in serving God perhaps by being a mom, by devoting time for sharing her testimony with her church mates, and also perhaps by writing songs about her insights about life and through her experiences such as the one she shared. I say perhaps because I did not hear her speak about the things she is doing now.

Acel’s story is the background against which I come to understand one of the most talented singers and song writers today, Yeng Constantino.

You see, during Acel’s testimonial, she mentioned Yeng as one of her inspirations. In fact, Acel revealed, the service before that, it was Yeng who shared her testimonial before the congregation. Yeng’s discipleship experience.

My issue with Yeng was this: every time I see her perform on TV, there is this feeling of confusion which I could not tell. Perhaps it was her looks (type her name and click images in Google and see how many times she changed her looks). Perhaps it was the clothes. But when I learned through Acel’s testimonial that Yeng is very active in Victory Church to the point that she in fact shares her testimony to the congregation, it dawned on me that the confusion I feel when watching Yeng is in fact the effect of her constantly changing her looks and style. She wears clothes that perhaps no longer reflect her personality and sing songs that perhaps no longer express the joys and desires of her heart.

Because of this confusion, I used to detest her performances. Of course, from that night onwards, I detested her no more. In fact, I’ll be watching her gratefully next time knowing that she too, like Acel, is leading the spiritual transformation of my Pilipinas. As to her songs, her looks and style, those are things that I can ignore although I doubt if constantly changing the way she looks is still part of the things she must do for a living. Of course, someday, like Acel, I hope for her to become a Gary Valenciano too. Full of integrity and charisma when she sings love songs for both man and God.

The woman that you miss

Matt (Eman Abatayo) talks to Fr. Zerrudo (me). Photo by Ronelo S. Ladiao.

An opportunity to play the role of Fr. Zerrudo, in Peter Nery’s “Gugma sa Panahon sang Bakunawa,” brought me to Dumagas, Iloilo to shoot the film and eventually back to my Pilar, Capiz.

Matt, the main character played by Eman Abatayo, visited Fr. Zerrudo who invited him for breakfast in his convent. Fr. Zerrudo and Matt had a long conversation. Fr. Zerrudo laments the immorality the Bacunawa Festival organized by Matt’s late grandma has brought to the island Pulang Pasayan, while Matt extolls the employment and the new source of income that comes with the Festival.

It was my first acting experience and hopefully not my last. I was very careful to behave in the set, to always be in my character even during breaks and to act on cue. When Eman and I were rehearsing, there were lines we could not remember. Amazingly, during the actual shoot, we were able to do our part in one take.

I did not see my performance. The cinematographer, however, assured me that I did well. Otherwise, Peter would have us retake the scene. I am going to like what I will see, he said.

Pinerito nga bulgan.

I am crossing my fingers. Let’s watch “Gugma sa Panahon sang Bakunawa” together when the movie is released on 29 June to 3 July 2012.

After the shoot, I went to Iloilo and then to Pilar…

Usually, I go home only during Christmas vacations, birthdays, death or family gathering of that nature. At this time, however, I went home simply to be home: to see my aging mother, and perhaps to experience the town from the point of view a stranger at the time when the town and my family are devoid of all the revelry that comes with occasions like Christmas.

Sinugba nga balanak.

The silence of my house is broken only by the occasional passing of the vehicles, the clanging of utensils and tools in the kitchen, the calling out of birds from the trees and the cry of pigs from their sty. While this is a paradise for writers, loners and disciples of meditation, the silence is a scourge for someone who has no work. Silence has its own way of letting people realize something that he either has or doesn’t have and magnify it to the point that causes happiness or depression. This explains why busy people come back as often as they can to this place, and the unemployed leave as fast as they can.

It’s not only the silence and peace that brings me here. It’s also the food and the air. Of course, it’s the usual fresh fish and fresh vegetables, and the way Jerusha, my mother, and her crew cook them.

Inasal nga puyoy

I hate processed food like spam, chorizo, hot dog, etc. Instead, I like fish and vegetables. The simpler they are cooked, the more I taste their essence. And the more I like them.

When I have enough food, I sometimes go to the garden in front of our kitchen and fill my lungs with fresh air. I also take off my clothes and allow the fresh breeze to wash my slender body. I feel clean afterwards and fresh like I have newly taken a bath.

I sometimes go to the garden in front of our kitchen and fill my lungs with fresh air.

I am also a fan of grilled puyoy (eel) sold in the market for 7 pesos a stick. If you buy three sticks at a time, you get a peso discount at 20 pesos for three sticks. A stick of puyoy can have as many as six small eels, to as little as two. The local vendor tells me he gets his supply from another town called Panay (incidentally, also the name of the island where the

Nilagpang nga tangigi.

provinces of Capiz where Pilar is, Iloilo, Antique, and Aklan is located). I can eat as much as ten sticks of this. Puyoy is the reason why I visit the market around 5 or 6 in the afternoon. Of course, I don’t go there alone. I ask one of Pilar’s most beautiful and intelligent ladies to accompany me. Since, this is sold just outside their refreshment store, we eat puyoy in the store. Sometimes, we also buy soft drinks or halo-halo to eat with puyoy.

A son cannot return to his mother’s womb once he is born. Instead, he leaves her side to develop his own personality as well as his identity. But distance makes the heart grow fonder. The woman that you miss becomes the man you have become.